Het schrijfplan – eerst schetsen, dan pas schilderen

icoontjes websiteHerken je dit? Je hebt je agenda leeggeruimd, een bordje ‘niet storen ‘op de deur gehangen en je gaat er eens goed voor zitten. Vandaag moet die tekst af! Direct na de lunchpauze sluit je de mail af en staar je naar het lege, maagdelijk witte scherm van je tekstverwerker. Je bent startklaar!

 Na een uur staat er een prachtige openingszin. En verder niets….

Alle kandidaten voor de vervolgzin hebben het niet gehaald. Delete, backspace, prullenbak. ‘Schrijven is schrappen’, heb je wel eens gehoord. Nou, dat klopt. Daar ben je inmiddels wel achter.

Nog maar een kop koffie? Koekje? Even in de mail kijken? Nee! Je moet streng zijn voor jezelf. Je hebt een doel voor ogen en dat kun je halen voordat je naar huis gaat, om vijf uur. Nou vooruit dan, een kopje koffie én een koekje. Dat heb je wel verdiend na zo veel inspanningen.

De klokt tikt, de koffie komt je de neus uit en de tekst vordert niet.

Komt de tekst wel af? Waarschijnlijk niet. Hoe komt dat? Kun je zo slecht schrijven? Heb je je dag niet?

Je bent niet de enige die worstelt met dit probleem. Het liefst wil je ‘van A-Z schrijven’. Beginnen, doorschrijven en afronden. Je leest veel teksten die zo gemaakt lijken te zijn, op dezelfde manier als waarop je een goed boek leest. Zakelijke teksten, proza, poëzie het doet er niet toe. Voor sommigen is het ontluisterend om het originele handgeschreven manuscript van hun favoriete dichter te zien. Het staat voor doorhalingen en probeersels in de kantlijn. En dat terwijl zijn boeken altijd zo vloeiend lezen. Bekijk dit manuscript van Gerard Reve maar eens.

manuscript Reve
Meesterwerk in wording. Manuscriptpagina van Gerard Reve.

Via de kunst van het proberen en experimenteren kom je tot het eindproduct. Schrijf eerst voor de vuist weg, ook al weet je dat je geen goede zinnen maakt en dat je ze straks weer weggooit. Zinnen waarvan je bij het eerste woord al weet dat ze niet goed genoeg zijn.

Waarom schrijf je ze dan? Dat is toch jammer van je tijd?

Probeerzinnen zijn de schetsen van je artikel. Je hebt ze nodig om tot een goede tekst te komen. Ze zetten je op het goede spoor. Het zijn je voorzetten. Ze zorgen ervoor dat je zicht krijgt op je echt goede zinnen. En dat je scherm niet zo akelig leeg blijft. Kortom, maak eerst een schrijfplan, voordat e begint te schrijven. Zoals een architect een bouwtekening maakt, voordat de aannemer begint. De schilder maakt eerst schetsen voordat het doek definitief gevuld wordt. Zelfs als je Rembrandt heet.

Terwijl je probeersels schrijft, orden je je gedachten. Zie het als een brainstormsessie. Gooi alles er uit wat in je hoofd zit. Sommige mensen maken in deze fase liever een woordspin of mindmap. Ook goed. Daarna komt de fase van het groeperen van al die losse gedachten. De groepjes zijn paragrafen, hoofdstukken. Zo groeit je tekst langzaamaan.

Werk als een schilder of een architect en schrijf probeersels tot je erbij neervalt. Besteed gerust de helft van je tijd of meer aan het schetsen van je tekst. Schets net zo lang tot je niets nieuws meer weet te verzinnen. Tot je alle aspecten van je onderwerp op papier hebt gezet.

Haal de beste zinnen eruit, schaaf ze bij tot ze een goed en logisch geheel vormen. Gooi de rest in de prullenbak. Wees niet bang, ‘kill your darlings’ en laat staan wat er écht toe doet.