Categorie archief: Taaltip

De kracht van moedertaal

Chinglish?

In welke taal kun je je het best uitdrukken? In bijna alle gevallen is dat je moedertaal. De taal waar je mee groot geworden en grootgebracht bent. De taal die je spreekt, leest, hoort en leeft. De taal waarvan je elke nuance kent en waarin je je het nauwkeurigst kunt uitdrukken.

Die gedachten gingen door mijn hoofd toen ik de discussies las rondom het oprukken van Engels als instructietaal op de Nederlandse hogescholen en universiteiten. In het opiniestuk van Felix Huygen, namens BON, in de Volkskrant van 28 juni 2017 gaat een van de argumenten juist over dat nauwkeurig uitdrukken.

“Pas na duizenden uren van boeken en artikelen lezen, van gesprekken voeren en opstellen schrijven, slaag je er misschien in je met enige nuance uit te drukken en wat leesbaars op papier te zetten.”

Waar de docent een boeiende verteller in het Nederlands blijkt te zijn en de voltallige collegezaal ademloos aan zich weet te binden, slaat hij om in een hakkelende, droge opsommer als het college opeens in het Engels moet worden gegeven. Omgekeerd geldt dat voor studenten die in hun beste steenkolenengels een wetenschappelijk bedoelde afstudeerscriptie produceren. Het is net als in de beroemde vakantieanekdote: ik probeer in mijn beste Frans de weg te vragen aan een voorbijganger en krijg een onbegrijpelijk antwoord. Dan ontdekken we dat we allebei Nederlander zijn. Hartelijk lachen en we vervolgen ons gesprek in het Nederlands.

“Het was als een orkest waarin de pianist plots viool moest spelen, en de violisten klarinet.”

Hoeveel mooier, genuanceerder (dus wetenschappelijker) en leesbaarder wordt afstudeerwerk als het in het Nederlands wordt geschreven? Ik ben het lang niet altijd eens met de stellingnames van BON, zeker niet met de toonzetting van hun discussies, maar hier hebben ze in mij een medestander.
Als docent NT2 ervaar ik iets vergelijkbaars. In de moedertaal kan de cursist zich perfect uitdrukken, maar helaas voor mij onverstaanbaar. In Het Nederlands gaat het steeds een beetje beter (schouderklopje voor mezelf), maar de echte nuances, de exacte omschrijving van gevoelens en de humor, lukken mondjesmaat.
Taal is de drager van de boodschap. Hoe beter men de taal beheerst, zowel bij de zender als ontvanger, hoe beter de boodschap overkomt. En waar we in het verleden nog wel eens konden lachen om armzalige vertalingen van de gebruiksaanwijzingen of garantiebepalingen van Taiwanese producten, is het onderwerp nu ‘groot bier’ geworden.
Natuurlijk begrijp ik ook dat Nederland zich internationaal graag als een kennismaatschappij wil profileren. Maar de huidige weg lijkt juist het tegenovergestelde te gaan bewerkstelligen.
De Raad voor de Nederlandse Taal en Letteren schreef een adviesrapport over de positie van het Nederlands in het hoger onderwijs en pleitte daarin voor goed Nederlands:

“(…) dat het Nederlands ook in het wetenschappelijk domein een volwaardige taal blijft en dat studenten aan universiteiten en hogescholen het Nederlands op hoog niveau leren beheersen (…)”

Dan sta je, als universiteit, voor de taalkeuze en kun je twee dingen doen: studenten (beter) Nederlands laten leren of docenten beter Engels laten spreken en schrijven. In China weten ze het inmiddels en hebben ze het taalbeleid aangescherpt. Daar deugen veel vertalingen naar het Engels niet. Googel maar eens op ‘chinglish’, zoals de armzalige vertalingen internationaal bekend staan. Het negatieve imago rondom de slechte, vaak onbedoeld grappige, vertalingen willen de Chinezen van zich afschudden. Omdat de rest van de wereld vooralsnog niet bereid lijkt Chinees te leren, worden de Engelse vertalingen geüpgraded. Misschien kunnen Nederlandse universiteiten daar een voorbeeld aan nemen áls Engels hun nieuwe lingua franca wordt. In ieder geval als eerste stap.

10 tips: Out of Office | Ik ben er even niet

Hoera vakantie! Terwijl jij in een ver oord van je welverdiende rust geniet zijn er toch mensen die je een mail sturen. Gelukkig hoeven ze niet lang op antwoord te wachten, want je hebt een out-of-office-bericht ingesteld.

De ijverige mailschrijver heeft binnen een paar seconden antwoord. Lang leve de moderne techniek. Tot zo ver gaat alles perfect.

Maar dan, wat staat er eigenlijk in je bericht? Is het een zinvolle boodschap? Of stuur je de ontvanger met een kluitje in het riet? Stel dat het een storingsmelding is.

Eerst een paar voorbeelden van hoe het beter niet kan,
daarna 10 bruikbare tips.

  • Ik ben afwezig tot 1 september. Op 2 september ga ik mijn mail weer lezen.
  • Dit is een automatisch bericht van Piet Voorbeeld. Ik ben afwezig tot 1 september, daarna zal ik uw mail beantwoorden.
  • Ik ben er even niet. 1 september zit ik weer op mijn vaste plek en dan beantwoord ik uw mail.
  • Deze mail wordt niet gelezen of doorgestuurd. Morgen ben ik er weer. Dan zal ik antwoorden.
  • I.v.m. mijn afwezigheid zal ik mijn email niet beantwoorden. Van 1 augustus – 1 september ben ik afwezig. Dit bericht krijgt u in deze periode slechts 1 keer.
  • Helaas kan ik uw e-mail nu niet beantwoorden.
  • En dan heb je nog de lolbroek:

En nu? De lezer van dit soort berichten staat met lege handen. ‘Er is niemand die mij helpen kan.’

Deze berichten zijn geschreven met de afzender in gedachten.
Denk aan je publiek: de lezer. Schrijf ook dit soort korte berichtjes met aandacht.

10 controlepunten voor een zinvol afwezigheidsbericht

1 Bedenk een goede onderwerpregel.

Veel mailprogramma’s maken een automatische titel aan. Maak de titel iets persoonlijker. Geef bij voorkeur een titel die de ontvanger vertelt dat je afwezig bent. Zo ziet de ontvanger ook zonder de mail te openen dat je niet snel kunt antwoorden

2 Begin altijd met een aanhef.

3 Bedank je lezer voor zijn bericht.

4 Vertel wanneer je weer bereikbaar bent.

De reden melden van je afwezigheid is wel klantvriendelijk, maar doet er niet altijd toe. Maak een afweging.

Wat kan de lezer wél doen?

5 Verwijs door naar een collega of afdeling en vermeld zijn/haar naam.

6 Geef aan hoe en wanneer ze je collega kunnen bereiken.

Vaak staat er iets bij in de traint van ‘in dringende gevallen…’ of ‘bij spoedeisende zaken…’ Dat werpt een drempel op. Is die drempel nodig? Of  drijf je de ontvanger in de handen van de concurrentie?

Alles goed geschreven?

7 Controleer op spel- en taalfouten.

8 Zorg ervoor dat er geen slordigheidsfouten in je tekst staan.

Had je vorig jaar ook al een bericht aangemaakt? Handig! Of niet?
Woensdag 1 september 2016 ben ik weer aanwezig. (…)

9 Sluit af met een groet en je naam.

10 Heb je standaard een handtekening onder je mails staan?  Dan hoef nu natuurlijk niet nog eens te ondertekenen.

 


Je afwezigheidsbericht kan er dan zo uitzien:

Automatisch antwoord op uw e-mail

Beste lezer,

Bedankt voor uw bericht.
Van 1 t/m 30 augustus 2017 ben ik afwezig. Voor dringende zaken kunt u contact opnemen met ons directiesecretariaat:
- telefoon: 0123 – 456789
- e-mail: [email protected]
Vanaf 2 september a.s. zal ik uw bericht, indien gewenst, beantwoorden.

Met vriendelijke groet,
Piet Voorbeeld,
Contractmanager bij Ons Bedrijf

Beetje saai misschien, maar wel neutraal. Je weet immers niet wie er mailt. Is het een goede bekende, een belangrijke klant, een toekomstige grote opdrachtgever?  Allemaal goede redenen om het kort en zakelijk te houden.

Humor kan op de lachspieren werken, maar ook irriteren. Wees er heel voorzichtig mee!

Spelen met de datum

  • Het is handig om twee of drie dagen van tevoren je out-of-office-reply al aan te zetten. Met aangepaste datum, natuurlijk. Dat is een slimme truc om te voorkomen dat je op het laatste moment nog allerlei spoedklusjes moet afhandelen.
  • Zet de datum waarop je weer bereikbaar bent een of twee dagen later dan wanneer je daadwerkelijk weer aan het werk gaat. Dan houd je nog wat ruimte over om te acclimatiseren en je inbox op te ruimen, antwoorden klaar te zetten en meteen schone mailbox te beginnen als de hectiek weer begint.
  • Stel vóór je vakantie een reminder in dat je direct na je vakantie de out-of-office-reply uitschakelt. Het is wel heel slordig als er op 5 september een out- of-office-reply wordt verstuurd waarin staat dat je vanaf 2 september  weer bereikbaar bent.

 

Werk bij een groot bedrijf en kan een collega jouw zaken overnemen? Zorg er dan voor dat de mail intern wordt doorgestuurd. De klant is snel geholpen. Moet je toch persoonlijk reageren? Ook dan weet de klant waar hij aan toe is.

 

Ik wens je een onbezorgde vakantie!

Bundespräsidentenstichwahlwiederholungsverschiebung

spatieloos woord van het jaarHeb je de titel in één keer kunnen lezen? Zonder haperingen? Knap!

Hij is zo lang dat hij niet eens in een keer op de webpagina past.

Bundespräsidentenstichwahlwiederholungsverschiebung

Worstconstructies noem ik ze vaak, de ellenlange woorden die bestaan uit een heleboel samenstellingen die je zonder tussenkomst van een spatie of koppelteken aaneen rijgt. Worst, want je kunt er van alles inproppen.

Lees verder Bundespräsidentenstichwahlwiederholungsverschiebung

Nederlands belangrijkste taal op de werkvloer

Het Nederlands blijft voor Vlamingen en Nederlanders de belangrijkste taal op de werkvloer. In de communicatie met de buitenwereld nemen naast het Nederlands ook het Engels en Frans een prominente plaats in. Dat blijkt uit de eerste resultaten van het onderzoek ‘Staat van het Nederlands’.

Veiligheid en productie worden bevorderd door heldere communicatie. Daarvoor is goede beheersing van het Nederlands noodzakelijk.  Lees verder Nederlands belangrijkste taal op de werkvloer

Zes tips voor een goede onderwerpregel in je e-mail

inhoud-en-doel-mailE-mailen doen we bijna allemaal. Even een paar woorden versturen: meestal een korte vraag of mededeling.  Net als bij een brief hoort ook bij een e-mail een goede onderwerpregel – ook bekend als de referteregel. Meestal beperk je je tot een paar woorden.

Hoe kies je een betekenisvolle onderwerpregel? Lees verder Zes tips voor een goede onderwerpregel in je e-mail

Taaltip: De VS – enkelvoud of meervoud?

wapens VS (bron NRC NEXT)
afb. uit geciteerd artikel van NRC Next

Zomaar een zinnetje uit de krant: ‘De Verenigde Staten zijn het enige land ter wereld waar wapenwetten verruimd worden na geruchtmakende schietpartijen.’ Het stond op 28 augustus 2015 in het openingsartikel van NRC Next.

Ergens wringt er iets in die zin. Moet je enkelvoud of meervoud gebruiken als het over De Verenigde Staten gaat?  

 

Lees verder Taaltip: De VS – enkelvoud of meervoud?

Taaltip: De juiste vraag stellen

Hoe moeilijk is het om een vraag te stellen? Op het eerste gezicht niet. Je stelt een vraag en wacht op antwoord. Bij het opstellen van de vraag kun jij je houden aan de grammaticale regels, het omwisselen van persoonsvorm en onderwerp. Als je de vraag mondeling stelt kun je door de intonatie al van een zin een vraag maken.

Echt lastig wordt het als je een vraag stelt die op verschillende manieren is uit te leggen. Zo vraag wordt ook wel ambigu of ambivalent genoemd. Wie in het onderwijs werkt, zoals ik, weet dat het stellen van een goede vraag essentieel is in een toets. Stel je een verkeerde vraag, dan krijg je een verkeerd antwoord. En dat verkeerde antwoord mag je de leerling niet aanrekenen.

Professionele vragenmakers, zoals onderzoekers, worden verondersteld goede vragen te kunnen formuleren. Deze actualiteitsvraag in een enquête van GfK vond ik dan ook opmerkelijk matig, zeg maar gerust slecht, geformuleerd.

2015-08-04_144245

Wat is het antwoord? Er is keuze tussen nee, ja of geen mening.

  • Het antwoord zou kunnen zijn: nee, ze zouden niet moeten uitleveren.
  • Het antwoord kan ook zijn: ja, ze zouden niet moeten uitleveren.
  • Geen mening is misschien nog wel het duidelijkst.

Dit is een typisch voorbeeld van een vraag die op meerdere manieren uit te leggen is.

Waarom is deze vraagstelling zo lastig? Dat komt door de ontkenning  in de vraagstelling die in het antwoord dubbel kan doorklinken. Zowel bij een ja als bij een nee kan het antwoord zijn dat de verguisde leeuwendoder niet moet worden uitgeleverd . Als het woordje ‘niet’ in de vraagstelling wordt weggelaten, is deze eenvoudiger en eenduidig te beantwoorden.

Ik ben benieuwd naar de uitslag. Die verschijnt volgende week.

Taaltip – die of dat?

die-datIn het dagelijks spraakgebruik zijn we niet zo heel netjes op de taalregels van het Nederlands. Die  en dat gebruiken we door elkaar. Er is een enkeling die zich eraan stoort. In het schriftelijk taalgebruik hanteren we de taalregels echter wel strikter en vallen fouten des te meer op.

Het meisje die een mooie jurk koopt‘, wordt vaak geaccepteerd. De juiste vorm is echter: ‘Het meisje dat een mooie jurk koopt.’

Voorbeeld uit de krant

Twee gevaarlijke moordenaars zijn ontsnapt. Ze laten een spoor van crimineel gedrag na, waaronder inbraak in een vakantiehuisje. De klopjacht is geopend.

die-datVerwijzen naar een onzijdig woord (het-woord) doe je altijd met ‘dat’.
Zoals het in het bericht staat vertoonde de wegrennende persoon duidelijk sporen van inbraak. De auteur bedoelt hoogst waarschijnlijk: … het vakantiehuisje dat
http://www.volkskrant.nl/…/ontsnapte-amerikaanse-gevangene…/